وضعیت سیاسی، اجتماعی و طبیعی تجرق
وضعیت سیاسی، اجتماعی و طبیعی تجرق
موقعیت جغرافیایی
تجرق (Tecərəq) روستایی است بزرگ و زیبا، همچون نگینی در میان باغهای انبوه در دل کوه و طبیعت بکر آزربایجان. این روستا در زمینهای نسبتاً مسطح دامنۀ کوه، ما بین دو درۀ بسیار زیبای گریم چایی و پیسلر چایی قرار گرفته و از لحاظ تقسیمات کشوری واقع در دهستان گرمۀ شمالی بخش کندوان شهرستان میانه میباشد. فاصلۀ این روستا از مرکز بخش (شهر ترک) 42 کیلومتر و از مرکز شهرستان (شهر میانه) 72 کیلومتر میباشد.
محدودۀ جغرافیایی
اراضی این روستا
از جنوب به ارتفاعات چینیر، دربند و زمینهای روستای یالقیشلاقی
از شمال به زمین روستاهای کلکش ، آرموداغ و توشملی
از شرق به زمینهای روستای هاشتوب
و از غرب به دو راهی خیناوان و زمینهای یالقیشلاقی
میرسد
تفرجگاهها و اماکن تفریحی، سیاحتی و توریستی تجره
1- باغهای وسیع و انبوه اطراف روستا
2- منطقۀ ییلاقی ارتفاعات چاخماقلی (ج.ش)
3- گریمچای (شم و غ)
4- بویینی گدیگی (غ)
5- چينير داغی و چشمه های آب سرد (ج)
6- تفرجگاه چشمه پيسلر دره سی (ج)
7- دربند و جنگلهای آلوچه (ج)
8- دریاچه و سد ماحموت چیمنی (ش)
9- امامزاده بلقیس
تجرق در گذر تاریخ
وجه تسمیه تجرق (تجره)
تـئجهﺭق / Tecərəq (تـئجهﺭه / Tecərə) اسم روستایی در بخش کندوان دهستان گرمه ی شمالی می باشد که بصورت تجرق به فارسی نوشته می شود و در زبان محاوره ای شهرستان میانه بصورت تـئجهﺭه تلفظ می شود.
اسم یکی از رودهای فرعی تشکیل دهنده ی گرمه چای نیز تئجره چای می باشد همچنین تئجه ره چای، اسم دیگر آبادی قشلاقی چوخور یورد نیز میباشد.
درباره وجه تسمیه تجره (تجرق) دو نظریه وجود دارد:نظریه اول: واژۀ تجره (Tecere) در تركی باستان به بازار و محل خريد و فروش اطلاق میشده است. گفته میشود مکان فعلی اين آبادی که در سمت شرقی (بالای) روستای تخریب شدۀ «دیبه کندی» قرار دارد روزگاری محل کسب و پیشه و مرکز خريد و فروش منطقه بوده است.
لازم به توضیح است که در دوران سلطنت شوم پهلوی، در پی تغییر اسامی ریشه دار ترکی مکانها، شهرها و روستاهای ایران و بویژه آذربایجان به زبانهای بیگانه و بی ربط، نام باستانی تجره نیز به «تجرق»! تغییر داده شد.
نظریه دوم: تـئجهﺭق واژه ای قدیمی است که شکل اولیه آن تیغراق با تیقراق که بعلت نوشته شدن با الفبای فارسی و عربی بصورت تیگراق و تیجراق و مخفف آن تیجرق درآمده است.
"تیقراق" از نظر ریشه شناسی، از دو قسمت "تیقرا" و "اق" درست شده است که بعلت ختم شدن ریشه فعلی "تیقرا" به حرف صدادار، حرف صدادار پسوند حذف شده است.
"تیقرا ریشه فعلی مصدر "تیقراماق" به معنی دلیر شدن و جلد شدن می باشد" 1
"اق" در زبان ترکی آذربایجانی پسوند صفت ساز و اسم ساز می باشد و موقع اضافه شدن به ریشه فعل، صفت و اسمهایی می سازد که خاصیت و کیفیت را می رساند مانند صفتهای قورخاق (ترسو) و اویناق (رقصان) و اسامی باتاق (باتلاق) و یاتاق (محل خواب) 2
بنابراین با در نظر گرفتن مطالب فوق تـئجهﺭق به معنی "دلیر و چابک" و آبادی تـئجهﺭق به مفهوم آبادی (طایفه ی) دلیر و چابک خواهد بود.
فعل "تیقراقلاندی" به معنی "شخص، دلیری و چابکی نمود" 3 از همین ریشه ساخته شده است.
به نظر نگارنده واژه ی "تیقران" که امروزه بصورت تهران استعمال می شود از همین ریشه ساخته شده است. تیقران واژه ای مرکب (صفت فاعلی) می باشد که از ریشه فعلی "تیقرا" به اضافه ی پسوند "ان" ساخته شده است. پسوند "ان" در زبان ترکی هنگام اضافه شدن به ریشه فعلی صفت فاعلی می سازد. مثل: ساتان (فروشنده) و چالان (نوازنده)
واژه ی قدیمی تیقران در اثر تبدیل شدن حرف "ق" به حرف "ه" بصورت "تیهران" درآمده است. مثل تبدیل قوقون به قوهون (به معنی خربزه ی عطرآگین) و تبدیل قالی به هالی و تبدیل دوقتور به دوهتور.
تیهران در زبان فارسی بصورت تهران تلفظ و نوشته می شود.
بنابراین تیقران (تهران)، به معنی دلاور و دلیر بوده و منظور از قریه یا شهر تهران، قریه یا شهر شخص یا طایفه دلاور خواهد بود.
{ماسینما: نام تاریخی و قدیمی رودخانه دجله "تیگره" نیز در این رابطه قابل بحث می تواند باشد}
منابع
1و2) دیوان لغات الترک
3) معاصیر ادبی آذری دیلی، دوقتور ذهتابی صفحات 80 و 145
منبع
نشر اختر
نگاهی نوین به اسامی کهن در شهرستان میانه
دکتر فیروز سیمین فر
تیراژ 1500 جلد/ چاپ اول 1387 / 360 صفحه / قطع: وزیری
شابک: 0-116-517-964-978
مرکز فروش:
1- میانه – خیابان ارشاد، رویروی بوستان آزادگان، پلاک 8 تلفن 2222248-0423
2- تبریز – اول خیابان طالقانی، نشر اختر تلفن: 09141166897 و 5555393-0411
قیمت: 3500 تومن
به قلم: سید مجتبی موسوی
× وجه تسمیه: